hongandoan Cảnh tượng chung của mọi gia đình có con đến tuổi đi học thường là những buổi sáng ầm ĩ, “hò đò” của các bậc phụ huynh để gọi con dậy. Thời đi học, mỗi buổi sáng, tôi đều nghe tiếng báo thức từ mẹ của mình “9h rồi dậy đi” mặc dù lúc đó chưa 6h, có vẻ như mẹ tôi phải trừ hao khoảng thời gian “mèo lười” của tôi. Nhưng tôi biết độ trừ hao thái quá của bà nên càng ỷ lại và cố tình câu giờ. Thật ra lúc mẹ vắng nhà tôi vẫn có thể tự thức dậy được. Nhưng khi có mẹ, mặc dù nghe mẹ hò hét rất bực nhưng tôi vẫn nằm ườn… (chắc cho vui, ngày nào không nghe mẹ hò ngày đó thiếu thiếu một niềm vui.)
Sau này khi lập gia đình, tôi được đặt chân đến Châu Âu. Ở Châu Âu, trẻ con buổi sáng phải tự thức dậy, tự chuẩn bị bữa sáng rồi xách ba lô ra đợi xe bus chở đi học. Lúc đầu tôi khá trầm trồ ngạc nhiên, nhưng dần tôi hiểu ra trẻ con có năng lực tự điều tiết lịch sinh học của mình, miễn là cha mẹ tạo điều kiện phù hợp cho trẻ. Phải chăng chúng ta đã đánh giá quá thấp năng lực của trẻ mà làm hộ trẻ những việc trẻ có thể tự làm được. Tôi đã từng chứng kiến rất nhiều trường hợp, hoặc chính tôi cũng là một trong những trường hợp đó. Cho dù năm mẫu giáo bố mẹ sợ trẻ đi học muộn nên đánh thức trẻ thì cho đến những năm cấp ba cũng vẫn không có gì thay đổi. Người đánh thức vẫn là bố mẹ. Vậy nên, tôi đã quyết tâm thay đổi thế hệ sau của mình bằng cách xác định lại việc đánh thức trẻ dậy vào mỗi buổi sáng là vai trò và trách nhiệm của trẻ. Phụ huynh chỉ hỗ trợ chứ không can thiệp và dành “gánh” lấy trách nhiệm đó.
Sau đây là những bước phụ huynh có thể hỗ trợ cho trẻ tự dậy:
- Trò chuyện và phân định rõ ràng với trẻ, đâu là trách nhiệm và bổn phận của trẻ, đâu là sự hỗ trợ của bố mẹ. Bố mẹ có thể hỗ trợ trẻ bằng cách mua đồng hồ báo thức và hướng dẫn trẻ sử dụng. Bên cạnh đó, khi trò chuyện với trẻ về việc tự thức dậy, hãy khẳng định và tin tưởng rằng con sẽ làm được. Sự tin tưởng của cha mẹ là niềm vui và động lực cho trẻ hành động. Vào thời gian trẻ cần thức dậy, bố mẹ sẽ hỗ trợ bằng cách tạo ra những âm thanh buổi sáng. Như là tiếng nói chuyện của bố mẹ, tiếng nhạc, tiếng vòi nước chảy, tiếng mẹ đang lục đục ở bếp v.v… Và nếu phòng trẻ có cửa sổ hãy mở toang cho trẻ hưởng ánh sáng của nắng vào buổi sáng, nếu phòng tối bố mẹ có thể mở đèn cho sáng phòng.
- Tạo ra môi trường cho trẻ tự làm. Bố mẹ cần nuôi dưỡng tinh thần “tự lập” của trẻ bằng sự tin tưởng trẻ, tin rằng trẻ có khả năng và năng lực để hoàn thành. Hãy tạo cơ hội cho trẻ được phát triển những kỹ năng mà đôi khi chính bố mẹ đã giới hạn những khả năng đó của trẻ bằng suy nghĩ “con còn nhỏ mà, sao nó làm được”. Trẻ trong độ tuổi 1 tuổi rưỡi đã bắt đầu muốn tự làm mọi thứ, và khi được khoảng ba tuổi trẻ đã kiên quyết mãnh liệt rằng “để con tự làm”. Vì vậy, đừng tước đoạt quyền được “tự làm” của trẻ. Càng yêu thương theo cách làm hộ trẻ như vậy, chúng ta càng cho trẻ thông tin rằng bố mẹ đã không tin tưởng trẻ. Lúc đầu có thể chỉ là những cảm xúc hụt hẫn, nhưng về sau sẽ dần mất đi lòng tự tin vào bản thân.
- Trẻ cần ngủ đủ giấc. Nếu trẻ phải thức dậy vào 6h sáng, trẻ cần ngủ sớm vào đêm trước để đảm bảo trẻ có một giấc ngủ đầy đủ theo đúng lứa tuổi của mình. Nếu muốn trẻ tự thức dậy vào buổi sáng, phụ huynh cần kỷ luật trẻ vào giấc ngủ buổi đêm. Không thể buổi tối trẻ thức đến 10h hoặc 11h mới đi ngủ mà lại bắt trẻ phải có năng lực tự thức dậy vào buổi sáng.
- Duy trì thói quen. Khi hành động được lập đi lập lại, trẻ sẽ hình thành được thói quen. “Gieo hành động gặt thói quen, gieo thói quen gặt tính cách, gieo tính cách gặt số phận” . Trước khi trẻ hình thành thói quen, bố mẹ có thể hỗ trợ trẻ nhưng khi nhưng nhịp sinh học của trẻ đã ổn định, thói quen được hình thành, trẻ sẽ tự làm được mà không cần sự hỗ trợ nào của bố mẹ nữa.
- Công nhận trẻ khi trẻ tự thức dậy. Việc công nhận trẻ, khen ngợi trẻ sẽ giúp trẻ tự hào về bản thân, và tự tin làm những việc trong năng lực của trẻ mà không bị người lớn giới hạn. Chúng ta sẽ thấy năng lực của trẻ hơn hẵn những gì chúng ta nghĩ rất nhiều.
- Quyết tâm không đánh thức trẻ dậy. Nếu trẻ không thể thức dậy vào đúng giờ qui định đặt ra, thì phụ huynh cũng cần kiên nhẫn và quyết tâm không đánh thức trẻ. Đến thời điểm trẻ cũng sẽ phải tự thức dậy. Nhưng nếu phụ huynh bỏ cuộc nữa chừng, thì sẽ không mang lại thay đổi hay kết quả gì cho những buổi sau, nhưng càng làm tâm lý ỷ lại vào ố mẹ của trẻ mạnh mẽ hơn vì tính không nhất quán của phụ huynh.
- Xử lý tình huống khi trẻ không tự thức dậy được. Hãy cho trẻ có cơ hội được trải nghiệm bài học “nguyên nhân – hệ quả”. Nếu một ngày trẻ cần phải thức dậy lúc 6 giờ và chuẩn bị mọi thứ trong một tiếng sau đó ra khỏi nhà vào 7 giờ thì sẽ không bị muộn học. Nhưng nếu ngày hôm đó, trẻ thức dậy trễ và bị muộn học. Hãy cứ để trẻ được trải nghiệm của việc bị muộn học. Khi trẻ trải nghiệm việc muộn học trẻ sẽ nhận hậu quả của hành động đó. Ở mẫu giáo mầm non, có thể là việc không kịp ăn sáng, không kịp thay đồ. Ở cấp 1 cấp 2, có thể là bị giám thị ghi tên và ảnh hưởng đến thành tích lớp. Tự trẻ lúc đó sẽ cảm thấy xấu hổ và quyết tâm lần sau sẽ không đi muộn. Từ góc độ nhận lấy trách nhiệm và hệ quả của việc đi muộn, trẻ sẽ rút kinh nghiệm và tự điều chỉnh. Việc của bố mẹ chỉ là giải thích cho trẻ, và hướng dẫn phương cách để không bị nhận hậu quả nữa. Những trẻ được trải nghiệm “nguyên nhân- hệ quả” thì sẽ tự hình thành cho mình thói quen suy nghĩ và tìm hướng giải quyết khi có tình huống xấu xảy ra. Trẻ sẽ biết nỗ lực để thay đổi nguyên nhân dẫn đến hệ quả đó. Đó chính là một kỹ năng đặc biệt nữa dành cho trẻ, năng lực phản ứng với các tình huống thực tế.
Với những trẻ, được bố mẹ làm hộ những việc mình có thể làm được, thì sẽ có tâm lý ỷ lại, đỗ lỗi cho người khác thay vì bản thân phải học được bài học trách nhiệm. Một giây phút yêu thương con theo cách “làm hộ”, phụ huynh đã vô tình tước đoạt rất nhiều khả năng, và năng lực của trẻ. Dần dần, năng lực không còn, bố mẹ lại không trao sự tin tưởng, trẻ sẽ không còn tự tin vào bản thân.
