hongandoan Một ngày đẹp trời, cậu bé Kai bỗng nhiên trở nên “khó bảo” hơn. Khi mẹ nói “con đừng vẽ lên nền nhà nhé” thì ngay lập tức Kai sẽ vẽ lên nền nhà và nhìn xem phản ứng của mẹ. Khi mẹ bảo “con đừng nhảy ở đây nhé, sẽ té đấy” thì Kai sẽ trả lời “không có té đâu” và tiếp tục nhảy mạnh mẽ hơn. Khi mẹ nói “con đừng nằm ra sàn như vậy bẩn lắm” thì Kai sẽ nằm bò lê lết trên sàn quán cà phê mặc kệ mọi người xung quanh nhìn cười. Khi mẹ dặn “Kai đừng hét trong quán nhé” thì Kai sẽ hét toáng đến mức có thể. Có vẻ như những gì Kai làm đều đi ngược với những gì mẹ nói. Ah! thì lúc này mẹ bắt đầu cảm thấy có dấu hiệu gì đó của một em bé đang muốn vượt rào.
Một ngày bình thường, Kai sẽ đi đánh răng rửa mặt trước khi vào ngủ. Nhưng những ngày vượt rào thì Kai muốn đốt ngắn giai đoạn, không cần đánh răng mà có thể leo thẳng lên giường ngủ luôn. Mẹ muốn Kai phải giữ những nguyên tắc cơ bản nên đã nhắc lại: “nếu con không đánh răng con sẽ không được lên giường”. Rồi cứ thế Kai vẫn chưa chịu đánh răng mà mãi cà kê rất lâu đến lúc cơn buồn ngủ kéo tới… Kai bắt đầu khóc ầm vì mẹ không cho đi ngủ. Từ khóc ầm ĩ đến rên rỉ ỉ ôi “con buồn ngủ rồi, con muốn đi ngủ” nhưng vẫn cương quyết không đi đánh răng. Sau khi khóc không có tác dụng thì Kai phải dùng đến kỹ thuật ho, và cố tình ho sặc sụa trước mặt mẹ. Và sau một hồi cố “rặn” ho thì anh bắt đầu nôn ói. Xem ra đây là lúc đọ sức xem ai “lì đòn” hơn ai. Nhưng thú vị là dù đã dùng đến chiêu cuối cùng mà mẹ vẫn không thay đổi quyết định thì có lẽ Kai cũng tự nghiệm ra được rằng: đến mức này mà mẹ vẫn không có phản ứng thì có lẽ cách duy nhất để được lên giường ngủ là đi đánh răng. Thế là Kai nín khóc đi lấy khăn lau dọn chỗ nôn ói, đi vào nhà tắm và đánh răng rồi leo lên giường ngủ.
Có thể nói việc tự dọn chổ nôn ói trước khi làm việc khác của Kai là kết quả của bài học trách nhiệm mà Kai đã được học trước đó (chơi xong phải dọn dẹp, làm đỗ nước phải lau dọn, làm hư phải sửa lại, làm bẩn phải dọn cho sạch). Và bây giờ được nâng lên cấp độ mới: bài học về hệ quả. Làm tốt sẽ có kết quả tốt (được khen, được thưởng, được tôn trọng, được vui vẻ…) và làm sai phải chịu hậu quả.
Với một đứa trẻ muốn vượt rào, có lẽ đây là bài học vô cùng cần thiết. Vì lúc này, không phải trẻ muốn thách thức cha mẹ, nhưng là trẻ muốn tìm hiểu thử xem: nếu con làm khác đi ý của ba mẹ thì sẽ như thế nào? nếu con vượt qua ranh giới thì bên kia ranh giới là gì? Con muốn biết, con muốn cảm nhận, nên con thử. Bài học của “hệ quả” sẽ mô phỏng cho trẻ biết ranh giới mà trẻ muốn thử vượt qua là như thế nào.
Điều đó đồng nghĩa với việc con đang lớn, đang phát triển một cách khoẻ mạnh và bình thường. Nên không có lý do gì cho những bậc cha mẹ quy chụp con mình không ngoan hay không biết nghe lời. Thực tế con chỉ là đang muốn hiểu mọi vật xung quanh theo quan điểm và cách nhìn của con. Vì vậy, thay vì chỉ trích và la mắng con, cha mẹ hãy giúp trẻ học được những bài học giá trị về hệ quả, về những mối nguy hiểm đang rình rập con ở bên kia ranh giới.
Dưới đây là một số cách để cùng đồng hành với con khi con muốn vượt rào:
- Kiên định – trước sau như một. Nếu đã lập ra nguyên tắc với trẻ, hãy kiên định, đừng vì một vài lý do như trẻ vòi vĩnh nên thấy tội nghiệp, sợ con đau, con đói… mà thay đổi.
- Hạn chế đưa ra quá nhiều nguyên tắc với trẻ. Đừng nói quá nhiều lời “không được” với trẻ. Nếu như những hoạt động của con không ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng hay hành vi đạo đức của hãy để con được tự do khám phá thế giới của mình.
- Đồng cảm với con. Để bước chân vào thế giới của con, cha mẹ cần tập trung vào cảm xúc hơn là hành vi của con. Khi con thường xuyên làm ngược lại những gì cha mẹ nói, đừng vội chỉ trích và lên án con không ngoan, thay vào đó hãy đến bên con, cho con cái ôm và tìm nguyên nhân vì sao con làm như vậy.
- Phớt lờ đi những lỗi sai không nghiêm trọng của con. Thay vào khắc khe với con từ những lỗi nhỏ nhất hãy tập trung vào những điểm nổi bật mà con có. Dành cho con những lời khen, những câu nói khích lệ khi con đạt được điều gì đó dù là nhỏ nhặt, chia sẻ cảm xúc của con, đề cao sự cố gắng của con. Rồi những lỗi sai sẽ dần được quên lãng.
- Giữ bình tĩnh và xử lý mọi việc cách ôn hoà. Việc la hét hay mắng mỏ hay hù doạ chỉ là hành động mất bình tĩnh của người lớn. Nhưng những hành động tiêu cực đó có thể để lại sự tổn thương hoặc tác động trực tiếp đến tính cách của con sau này. Cha mẹ cư xử ôn hoà, con cũng sẽ tự điều chỉnh để nhẹ nhàng tiếp nhận.
- Đưa ra nhiều phương án và hệ quả đi kèm để con lựa chọn. “Một là con làm việc này, con sẽ được điều này. Hoặc là con làm điều kia, con sẽ chịu thế kia”. Khi cho con có nhiều hơn một phương án để lựa chọn sẽ khiến con ít cảm thấy bị bắt ép hơn. Và đưa vế hệ quả vào những phương án đó là dạy con tính trách nhiệm với những lựa chọn của mình cũng như hiểu được khái niệm cơ bản của “nguyên nhân – kết quả”.
- Dạy con bằng hình ảnh minh hoạ. Với những giới hạn nguy hiểm mà trẻ không được phép thử thì đây là cách khiến trẻ dung nạp nhanh nhất mà không qua thử nghiệm. Kể chuyện bằng hình ảnh và rút ra bài học sẽ khiến trẻ thích thú, ghi nhớ và dễ dàng áp dụng.
